Veranderen

De werkelijkheid waarin wij leven verandert voordurend, dat is een open deur.
‘Alles verandert, niets staat stil’: de oude Grieken schreven er al over.
Maar ook de manier waarop wij onze werkelijkheid beleven verandert steeds.
Onze gedachten en emoties spelen in die beleving van de werkelijkheid een belangrijke rol.
Wat we gisteren nog voor begerenswaardig hielden, komt ons vandaag als saai of achterhaald voor, en zaken die we vroeger voor waar hielden doen we nu hoofdschuddend af.
Onze werkelijkheidsbeleving verandert dus door externe en interne factoren.

Levensfasen

Je kunt onze beleving van de werkelijkheid zien veranderen naar de levensfase waarin we verkeren. Van de werkelijkheidsbeleving die we er in onze jeugd op na hielden, is na een aantal jaren niet veel meer over: de meesten van ons zien geen kabouters of feeën meer, ook Sinterklaas bleek niet te bestaan, en onze ouders waren niet echt die reuzen die ons voor ieder onheil konden behoeden. En de manier waarop we als adolescent, jong volwassene en zo verder onze werkelijkheid beleefden: wanneer we er eenmaal op terug kunnen kijken komen veel van onze gedachten en gevoelens ons wel bekend, maar niet meer erg passend of logisch voor. Niet alleen de dingen veranderen dus, maar ook hoe wij ze waarnemen.

Zelfsturing van onze werkelijkheidsbeleving

Kunnen wij de manier waarop wij onze werkelijkheid beleven zelf beïnvloeden?
De psychologie suggereert ons dat dit kan. Wanneer een angstige of overbezorgde levenshouding ons evenwicht bedreigt, of juist wanneer een overmaat aan energie ons tot een last voor onze omgeving maakt: dan zoeken we naar handelswijzen of zelfs behandelingen (‘therapieën’) die ons helpen rustiger en evenwichtiger mensen te worden. We kunnen er dus voor kiezen onze beleving van de werkelijkheid gericht en doelbewust te beïnvloeden.

Sturen waarheen?

Maar ‘beinvloeden’ of zelfs ‘sturen’: welke kant dan op, en hoe?
Laten we er voor het gemak van uitgaan, dat onze werkelijkheidsbeleving zich, van dag tot dag en uur tot uur, heen en weer beweegt op de denkbeeldige as tussen twee polen: die van de ervaring van heelheid, en die van de ervaring van gebrokenheid. In het ene uiterste doet de werkelijkheid zich aan ons voor als ‘pure verbinding’, met de daarbij horende ervaring van grote vreugde. In het andere uiterste ervaren we de werkelijkheid als een bron van nooit aflatend lijden…En (gelukkig?) verkeren we over het algemeen ergens in het midden tussen deze twee polen. Mij lijkt, dat we onze werkelijkheidsbeleving willen sturen naar de ervaring van ‘heelheid’.

androgino-aurora-consurgens-libro-del-s-xv

Twee wegen

Als we streven naar de ervaring van heelheid, dan dienen zich twee wegen aan.
Ik noem de ene ‘het materiële pad’, en de andere ‘het spirituele pad’ Het pad dat we in ons leven feitelijk bewandelen heeft altijd iets van beide…

Het materiële pad gaat ervan uit, dat we onszelf en onze buitenwereld zodanig kunnen ‘bewerken’, dat er een situatie van continue behoeftebevrediging ontstaat. Als we maar voldoende kennis en sociale vaardigheden opdoen, kunnen we met de mensen en dingen om ons heen in een verhouding leven, die ons alles brengt wat we nodig hebben. We leren dan te verkrijgen wat we menen nodig te hebben, en te vermijden wat ons niet goed uit lijkt te komen. Sleutelwoorden hier zij kennis, vaardigheden, succes, beheersing, macht.
Het spirituele pad gaat ervan uit, dat wij onszelf en de wereld nooit voldoende kunnen kennen en beheersen om succesvolle manipulatie van beide te realiseren: wij zijn onszelf ten diepste vreemd, en de wereld blijft ons met het onverwachte verrassen: op die ‘cakewalk’ is geen stabiliteit te grondvesten. Het spirituele pad gaat uit van de constatering, dat de ervaring van ‘heelheid’ zich onder zowel gunstige als ongunstige materiële omstandigheden kan voordoen.
Het gaat ervan uit, dat we kunnen leren om zowel voor- als tegenspoed in ons leven ‘als sieraden te dragen’, om een Tibetaanse meditatiemeester te citeren. Sleutelwoorden hier zijn overgave, inzicht, geduld, zachtmoedigheid en levensmoed.

De spirituele weg

We zijn in het westen sinds de Renaissance erg op het materiële pad gaan mikken. Dat heeft ons enorm veel voordeel gebracht. Maar we komen er nu zo langzamerhand achter, dat een te grote nadruk daarop leidt tot geweld ten opzichte van het milieu en tot verwaarlozing van de menselijke behoefte aan de ervaring van verbondenheid en geestelijke groei.
Het materiële pad lijkt ten diepste gefundeerd op de diepe ervaring van gebrokenheid die het juist probeert op te lossen!
Het spirituele pad wijst ons de ‘innerlijke weg’: werken met onze beleving van de werkelijkheid, dus met onze geest. Hoe kunnen we onze geest beïnvloeden in de richting van grotere helderheid en compassie: dat is dan de centrale vraag.
Daarover in een volgende blog meer.

EK, oktober 2014

Geraadpleegde literatuur:

‘Contemplatieve psychologie’, door dr. H.F. de Wit, Agora/Pelckmans, 2000
‘De verborgen bloei’, door dr. H.F. de Wit, Kok Agora, 1999